Bron: National Intelligence Council (VS), Global Trends 2040: A More Contested World, zevende editie van het vierjaarlijkse Global Trends-rapport, gepubliceerd 2021.
Wat Global Trends 2040 is
Sinds 1997 levert de National Intelligence Council — het langetermijnanalyse-centrum van de Amerikaanse inlichtingengemeenschap — elke nieuwe of terugkerende presidentiële regering een ongerubriceerde inschatting van de strategische omgeving voor de komende twintig jaar. Global Trends 2040 is de zevende editie in die reeks en identificeert vier structurele krachten die de toekomst vormgeven: demografie, milieu, economie en technologie.
Belangrijkste trends en verschuivingen
Global Trends 2040 organiseert de toekomst rond vier structurele krachten en vijf terugkerende thema’s die de wereld tot 2040 vormgeven.
Demografie — de wereldbevolking groeit met 1,4 miljard naar naar schatting 9,2 miljard in 2040, met een groeitempo dat overal afneemt. India passeert China rond 2027 als bevolkingsrijkste land; de bevolking van China, Japan, Rusland en veel Europese landen piekt en krimpt vóór 2040. Sub-Saharaans Afrika is goed voor ongeveer twee derde van de wereldwijde bevolkingsgroei en verdubbelt bijna in omvang tegen 2050. De mediane leeftijd wereldwijd stijgt van 31 (2020) naar 35 (2040); in Japan en Zuid-Korea overschrijdt de mediane leeftijd de 53 jaar.
Milieu — de aarde is sinds eind negentiende eeuw al 1,1°C opgewarmd; de afgelopen tien jaar waren de warmste ooit gemeten. Het rapport acht het waarschijnlijk dat de opwarming binnen twintig jaar de grens van 1,5°C overschrijdt, met 2°C rond het midden van de eeuw in zicht. Het rapport signaleert geo-engineering (zonlicht reflecteren via stratosferische aerosolen) expliciet als aankomend beleidsdilemma, met risico op eenzijdige inzet en geopolitieke “blowback”. Landen die sterk afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen — samen goed voor 8% van het mondiale bbp en bijna 900 miljoen inwoners — lopen fors inkomstenrisico bij een snelle energietransitie.
Economie — de schuld-bbp-ratio’s lagen in 2019 al hoger dan in 2008 in zo’n 90% van de ontwikkelde economieën, en namen door de coronapandemie verder toe. Automatisering kan tot 9% van de bestaande banen laten verdwijnen en ongeveer een derde ingrijpend veranderen binnen 15 tot 20 jaar. Het rapport stelt expliciet de vraag of 2040 “banenloos” kan worden — een open vraag tussen het historische patroon (technologie schept per saldo banen) en de mogelijkheid van aanhoudende structurele werkgelegenheidsschade.
Technologie — AI, biotechnologie en slimme materialen convergeren tot doorbraaktechnologieën. Biotechnologie kan tegen 2040 goed zijn voor 20% van de mondiale economische activiteit. Het rapport waarschuwt voor een groeiende wedloop om technologische dominantie tussen open en gesloten systemen, en voor “existentiële risico’s” zoals ongecontroleerde AI, gemanipuleerde pandemieën en nanotechnologische wapens.
Vijf terugkerende thema’s — Global Trends 2040 structureert zijn analyse rond vijf thema’s die telkens terugkeren: gedeelde mondiale uitdagingen (klimaat, ziekte, financiële crises en technologische disruptie treffen bijna elke regio); fragmentatie (juist doordat de wereld digitaal verbonden raakt, zoeken mensen hun toevlucht tot gelijkgestemde informatiebubbels); disequilibrium (een groeiende mismatch tussen uitdagingen en de systemen om ze het hoofd te bieden, zoals blootgelegd door corona); contestatie (oplopende spanningen binnen en tussen staten, mede gedreven door de opkomst van China); en adaptatie (het vermogen om je aan te passen wordt zelf een bron van concurrentievoordeel — al worden de voordelen ongelijk verdeeld).
De coronapandemie als katalysator — Global Trends 2040 werd geschreven middenin de pandemie en wijdt er een aparte sectie aan: “The COVID-19 Factor: Expanding Uncertainty”. De NIC vergelijkt de verwachte langetermijnimpact expliciet met 9/11: “net als de terroristische aanslagen van 11 september 2001, zal de coronapandemie waarschijnlijk veranderingen teweegbrengen die nog jarenlang voelbaar blijven.” Corona versnelde volgens het rapport bestaande trends (economische verschuivingen, nationalisme, ongelijkheid, wantrouwen in instituties) en zette tegelijk andere juist terug (armoedebestrijding, gezondheidswinst, gendergelijkheid).
De vijf scenario’s
Global Trends 2040 is opgebouwd rond twee organiserende principes: eerst worden structurele krachten in kaart gebracht (demografie, milieu, economie, technologie) — gebieden die volgens de NIC “fundamenteel en universeel genoeg zijn om met redelijke zekerheid te projecteren.” Vervolgens worden “opkomende dynamieken” onderzocht op drie niveaus — individu/samenleving, staat, en internationaal systeem — waar meer onzekerheid meespeelt omdat menselijke keuzes een grotere rol spelen. Pas in de derde stap worden, op basis van drie kernvragen — hoe ernstig worden de mondiale uitdagingen, hoe gaan staten en niet-statelijke actoren met de wereld om, en waar leggen landen hun prioriteiten — vijf scenario’s voor 2040 geschetst. Drie draaien om de balans tussen de VS en China, twee beschrijven meer radicale, wereldwijde breuken. Opvallend voor foresight-professionals: de NIC vermeldt expliciet dat het bij de totstandkoming sprak met “foresight practitioners in Europe and Asia” naast academici, maatschappelijke organisaties en bedrijfsleiders — dit rapport erkent dus actief de waarde van de bredere internationale scenario-community waar deze database deel van uitmaakt.
Renaissance of Democracies — technologische doorbraken (vierde industriële revolutie, biotechnologie) versterken democratische landen. Het scenario begint bij het succesvolle, snelle vaccinontwikkelingstraject van 2020-2021, dat wereldwijd het belang van onderzoek en innovatie onder de aandacht brengt. Netwerken van onderzoeksinstituten, overheden en bedrijven in OESO-landen intensiveren hun samenwerking op AI en biotech, wat leidt tot een reeks doorbraken en economische bloei. Overheden kunnen daardoor beter diensten leveren, corruptie aanpakken en vertrouwen herstellen. China en Rusland blijven daarentegen achter: Peking’s harde aanpak van Hongkong in 2022 leidt tot een decennium van verdere repressie, terwijl vergrijzing, schulden en een inefficiënt staatsgestuurd model China rond 2029 in de middeninkomstenval doen belanden. De VS en bondgenoten trekken niet-gebonden, bevolkingsrijke landen (Brazilië, Indonesië, India, Nigeria) aan zich naarmate het Chinese model minder aantrekkelijk oogt.
A World Adrift — OESO-landen blijven vastzitten in stagnatie en polarisatie na een trage, inefficiënte vaccinuitrol en herhaalde klimaatschokken die overheidsbudgetten uithollen. Verdeelde, gepolariseerde samenlevingen slagen er niet in gezamenlijk beleid te voeren op economie, klimaat, migratie of buitenlandse zaken — een periode die aan Japans “verloren decennium” doet denken. China ondervindt vergelijkbare problemen, maar kan door sterkere sociale cohesie, gecentraliseerd gezag en onderdrukking van tegengeluiden beter aanpassen, en passeert de VS rond 2030 als grootste economie ter wereld. Tegen 2035 is Peking’s positie in Azië onaantastbaar geworden, mede doordat Taiwan wordt gedwongen tot hereniging aan de onderhandelingstafel. Ontwikkelingslanden schikken zich naar Chinese belangen; gebrek aan mondiaal leiderschap maakt de wereld kwetsbaarder voor statale mislukking, terrorisme en migratiegolven.
Competitive Coexistence — een middenweg waarin de G7 in 2031 in Canada afspreekt tot economische stimulering, handelsliberalisering en deregulering te komen, terwijl China zijn gesloten, staatsgestuurde model handhaaft maar groei en handel prioriteert. Washington en Peking stabiliseren hun economische relatie ondanks wederzijds wantrouwen: beide zien in dat ze elkaar nodig hebben om te floreren. Er ontstaan twee rivaliserende “gemeenschappen van gedeelde waarden” die concurreren om markten en grondstoffen, met regelmatige flashpoints (Zuid-Chinese Zee) zonder open conflict. Uitstoot daalt substantieel dankzij investeringen in hernieuwbare energie en CO2-opslag, maar niet snel genoeg om extreme klimaateffecten te voorkomen — vooral arme landen dragen de gevolgen.
Separate Silos — globalisering breekt af nadat decennia van banenverlies, handelsconflicten en grensoverschrijdende gezondheids- en terreurdreigingen landen ertoe brengen handelsbarrières op te werpen — ondanks de enorme kosten van economische ontkoppeling. De wereld valt uiteen in blokken rond de VS, China, de EU, Rusland en India; internet fragmenteert in gescheiden “cyber-soevereine” enclaves, en alleen de VS en enkele bondgenoten houden nog een open internet in stand. Kleinere staten sluiten zich noodgedwongen bij een blok aan voor bescherming en schaalvoordelen; landen die geen blok kunnen vinden, worden achtergelaten. Kernwapens prolifereren als ultieme veiligheidsgarantie, en laagintensief conflict langs blokgrenzen — vooral om schaarse grondstoffen zoals in het Noordpoolgebied en de ruimte — wordt de norm.
Tragedy and Mobilization — een mondiale voedselcrisis, veroorzaakt door verzuring van oceanen en misoogsten door klimaatverandering, ontketent begin jaren 2030 wereldwijde onrust — in Philadelphia vallen na geruchten over broodtekorten binnen drie dagen duizenden doden. Een generatie die opgroeide tijdens de coronapandemie en getraumatiseerd is door voedselschaarste, mobiliseert grensoverschrijdend en steunt ngo’s die wél weten te leveren waar overheden falen. Nadat Groene partijen tussen 2034 en 2036 verkiezingen winnen in meerdere Europese landen, lanceert de EU binnen de VN een campagne voor uitgebreide hulpprogramma’s; getroffen door de crisis sluit China zich hierbij aan. Er ontstaat een nieuwe internationale organisatie, de Human Security Council, die staten en niet-statelijke actoren samenbrengt rond verifieerbare actie op voedsel-, gezondheids- en klimaatgebied. Rusland en olieproducerende Golfstaten verzetten zich tegen de verandering en zien hun politieke stabiliteit verder onder druk komen.
Wat is typerend aan deze editie van Global Trends 2040?
Vijf scenario’s in plaats van vier — het aantal scenario’s varieert per editie van de Global Trends-reeks en zegt waarschijnlijkt iets over hoe de NIC de onzekerheid van dat moment inschat. Global Trends 2020 (2004) en Global Trends 2025 (2008) werkten allebei met vier scenario’s, Global Trends 2030 (“Alternative Worlds”, 2012) eveneens vier. De voorganger van deze editie, Global Trends: Paradox of Progress (2017), koos juist voor slechts drie scenario’s (Islands, Orbits, Communities). Global Trends 2040 breekt met dat patroon en werkt met vijf scenario’s — het hoogste aantal in de reeks tot nu toe.
Een andere opbouw van de scenario’s — ook de manier waarop de scenario’s zijn geconstrueerd, verschilt wezenlijk van bijvoorbeeld Global Trends 2025 (2008). Die editie bouwde vier min of meer gelijkwaardige scenario’s rond twee assen (staten versus niet-statelijke actoren; samenwerking versus competitie), verteld als fictieve documenten — een brief, een dagboek, een nieuwsartikel — verspreid over de inhoudelijke hoofdstukken. Global Trends 2040 kiest een asymmetrische opzet: drie van de vijf scenario’s (Renaissance of Democracies, A World Adrift, Competitive Coexistence) variëren vooral in de uitkomst van de VS-China-rivaliteit, terwijl de twee overige (Separate Silos, Tragedy and Mobilization) een fundamentelere, mondiale breuk beschrijven waarin die rivaliteit juist naar de achtergrond verdwijnt. De scenario’s staan bovendien gebundeld in een eigen slothoofdstuk met een vast format: een korte samenvatting, “HOW WE GOT THERE” (de causale ontwikkeling in doorlopende tekst) en “KEY TAKEAWAYS” (puntsgewijze implicaties) — een explicietere, meer analytische opzet dan de literaire vertelvorm van 2008.
De regionale prognoses zijn geen nieuwigheid — het slotdeel met vooruitblikken per regio (Latijns-Amerika, Europa, Rusland/Eurazië, MENA, Sub-Saharaans Afrika, Zuid-Azië, Noordoost-Azië, Zuidoost-Azië, Oceanië) is niet uniek voor deze editie: de voorganger, Paradox of Progress (2017), bevatte al een vergelijkbare bijlage, “The Next Five Years by Region”. De regionale bijlage lijkt dus sinds 2017 een vast onderdeel van de reeks te zijn geworden.
Zekerheden die uitkwamen
Global Trends 2040 formuleert zijn hoogste-vertrouwen-uitspraken vooral rond demografie en de fysieke gevolgen van klimaatverandering — “de meest zekere trend van de komende twintig jaar zijn de grote demografische verschuivingen.” Met slechts vijf jaar sinds publicatie (dit blog is geupdate in augustus 2026) is het nog vroeg om harde conclusies te trekken, maar een aantal zaken tekent zich al af:
De opwarming versnelt zoals voorzien — het rapport achtte het waarschijnlijk dat de opwarming binnen twintig jaar de 1,5°C-grens zou overschrijden. 2023 en 2024 braken beide records als warmste jaar ooit gemeten, en de wereld koerst inderdaad op het door het rapport geschetste tempo af.
China’s vergrijzing en schuldenproblematiek zetten door — het rapport voorzag dat China’s bevolking boven de 65 jaar tegen 2040 zou verdubbelen naar bijna 350 miljoen, met risico op de middeninkomstenval in de jaren 2030. De aanhoudende vastgoedcrisis en groeivertraging sinds 2021-2022 bevestigen die richting.
Contestatie en fragmentatie namen toe, zoals voorzien — het centrale thema van het rapport — een “meer betwiste wereld” met afnemend vertrouwen in instituties, groeiende polarisatie en een sterkere rol voor niet-statelijke actoren — is breed herkenbaar in de ontwikkelingen sinds 2021, van verkiezingsuitslagen tot de verzwakking van multilaterale instituties.
Automatisering zet door zoals voorzien — de voorspelling dat automatisering en AI de arbeidsmarkt ingrijpend zouden veranderen, is met de snelle opmars van generatieve AI sinds 2023 eerder versneld dan vertraagd.
Zekerheden die toch onzeker bleken
Ook hier geldt: de NIC benadrukt zelf dat Global Trends geen voorspelling is maar “een analytisch raamwerk… niet om een specifieke voorspelling van de wereld in 2040 te geven, maar om beleidsmakers en burgers te helpen zien wat er voorbij de horizon kan liggen.” Toch zijn er, vijf jaar later, al opvallende afwijkingen te noemen:
Geen hernieuwde democratische opmars onder Amerikaans leiderschap — het optimistische “Renaissance of Democracies”-scenario ging uit van een VS die via technologische vernieuwing en publiek-private samenwerking wereldwijd vertrouwen in democratie zou herstellen. In de praktijk verliep het politieke traject in de VS zelf grilliger, met verscherpte binnenlandse polarisatie en een terugkerende voorkeur voor transactioneel, unilateraal buitenlandbeleid (handelstarieven, afstand tot multilaterale instituties) — een dynamiek die dichter bij elementen van “A World Adrift” of “Separate Silos” ligt dan bij het democratische renaissance-scenario.
Ruslands volledige invasie van Oekraïne (2022) werd niet als zodanig voorzien — het rapport benoemt Rusland-Oekraïne-spanningen niet expliciet als scenario-trigger; de daadwerkelijke oorlog en de daaropvolgende sancties, energiecrisis in Europa en NAVO-uitbreiding (Finland, Zweden) vormen een discontinuïteit die buiten de geschetste paden valt.
Generatieve AI versnelde veel sneller dan het rapport suggereerde — het rapport beschrijft AI als een geleidelijk maturerende technologie richting 2040. De lancering van ChatGPT, nog geen twee jaar na publicatie, en de daaropvolgende generatieve-AI-golf zette de tijdlijn radicaal naar voren — een treffend voorbeeld van de eigen waarschuwing van het rapport dat “tijdlijnen steeds sneller inkrimpen.”
Geen mondiale voedselcatastrofe, wel toenemende voedselonzekerheid via conflict — het dramatische “Tragedy and Mobilization”-scenario ging uit van een klimaatgedreven voedselcrisis als katalysator voor mondiale samenwerking. In de praktijk kwamen voedselzekerheidsschokken tot nu toe vooral via conflict (Oekraïne als graanschuur, Gaza) in plaats van via directe klimaateffecten — en leidden ze eerder tot verdere fragmentatie dan tot mondiale mobilisatie.
Technologische verwachtingen in Global Trends 2040: toen en nu
Global Trends 2040 wijdt een volledig hoofdstuk aan technologie, met AI, biotechnologie en slimme materialen/productie als de drie gebieden met — na overleg met technologieleiders geselecteerd — het meeste transformerende potentieel. Over AI schrijft het rapport dat het tegen 2040 “bijna elk aspect van het leven” zal verbeteren: gezondheidszorg, transport, onderwijs, landbouw. Het onderscheidt “narrow AI” (gericht op specifieke taken) van Artificial General Intelligence als verder toekomstperspectief, en benoemt expliciet risico’s als deepfakes, dataongelijkheid tussen landen en “AI-enhanced warfare”.
Wat opvalt met de kennis van nu: het rapport behandelt AI als één technologie tussen andere (naast biotech en materialen), zich geleidelijk ontwikkelend richting 2040. In de praktijk zorgde de doorbraak van generatieve AI en large language models — nog geen twee jaar na publicatie — voor een veel snellere en dominantere ontwikkeling dan voorzien: toepassingen die het rapport pas tegen het einde van het tijdvak (2040) verwachtte, zoals wijdverbreide adoptie in beroepsgroepen als recht en geneeskunde, spelen zich al in de eerste helft van de jaren 2020 af.
Op het gebied van biotechnologie voorzag het rapport een bijdrage van 20% aan de mondiale economie tegen 2040, met name in landbouw en productie — een geleidelijker en minder omstreden voorspelling die vooralsnog op koers ligt. De sectie over ruimtevaart voorzag terecht een groeiende commerciële ruimtevaartsector en toenemende Chinese ambities (het Beidou-navigatiesysteem, eigen ruimtestations) als tegenhanger van westerse dominantie.
Interessante observaties voor toekomstverkenners:
Methode-lessen en tijdgeest
Global Trends 2040 benadrukt expliciet zijn eigen bescheidenheid: “we bieden deze analyse met nederigheid, wetende dat de toekomst zich onvermijdelijk zal ontvouwen op manieren die we niet hebben voorzien.” Het citeert veelzeggend Sherman Kent, grondlegger van de Amerikaanse inlichtingenanalyse: “Intelligence claimt geen onfeilbaarheid voor haar voorspellingen. Intelligence stelt enkel dat het gegeven antwoord de meest diepgaand en objectief onderbouwde, zorgvuldig overwogen inschatting is.” Opvallend voor deze database: de NIC vermeldt expliciet dat het bij de totstandkoming van dit rapport actief “foresight practitioners in Europe and Asia” heeft geraadpleegd — een erkenning van de bredere internationale scenario-gemeenschap.
Qua tijdgeest is dit rapport, geschreven middenin de coronapandemie en gepubliceerd vlak na het aantreden van Biden (maart 2021), een document van geopolitieke onzekerheid na jaren van toenemende polarisatie. Waar bijvoorbeeld Global Trends 2025 (2008) nog een min of meer optimistische, op economische groei gerichte multipolariteit schetste, is de toon van deze editie merkbaar grimmiger: “contestatie” en “disequilibrium” zijn kernbegrippen, en zelfs het meest optimistische scenario (Renaissance of Democracies) beschrijft eerder een herstel uit een zwakke uitgangspositie dan vanzelfsprekende vooruitgang. Dat weerspiegelt een bredere verschuiving in het denken van de Amerikaanse inlichtingengemeenschap: van de vanzelfsprekendheid van het “unipolaire moment” in de jaren 2000 naar een structureel onzekerdere, gefragmenteerdere wereldorde.
Bronnen:
Volledig rapport (PDF): https://www.dni.gov/files/ODNI/documents/assessments/GlobalTrends_2040.pdf
Alternatieve link volledig rapport: https://www.dni.gov/files/images/globalTrends/GT2040/GlobalTrends_2040_for_web1.pdf
Scenario’s afzonderlijk uitgewerkt (PDF): https://www.dni.gov/files/images/globalTrends/GT2040/GT2040-Scenarios.pdf
Officiële projectpagina: https://www.dni.gov/index.php/gt2040-home
Scenario-analyse door SAMI Consulting: https://samiconsulting.co.uk/global-trends-2040-five-scenarios/
