In mei 2025 publiceerde de Federation of European Risk Management Associations (FERMA) het rapport ‘NEXT New Exposure Trends Report 2025’. Het doel van deze toekomstverkenning is Europese riskmanagers, beleidsmakers en het bedrijfsleven te ondersteunen bij het herkennen en begrijpen van opkomende, onderling verbonden systeemrisico’s. FERMA wil hiermee een cultuur van langetermijndenken en proactief risicomanagement stimuleren, in plaats van het veelvoorkomende kortetermijndenken dat organisaties kwetsbaar maakt voor onverwachte schokken. In de publicatie wordt ongeveer 10 jaar vooruit gekeken.
Doelgroep
De publicatie richt zich primair op riskmanagers, verzekeringsprofessionals, beleidsmakers, bestuurders en strategen binnen grote bedrijven, financiële instellingen en overheidsorganisaties in Europa. Ook verzekeraars, consultants en toezichthouders behoren tot de doelgroep.
FERMA is een non-profitkoepel die 23 nationale risicomanagementverenigingen uit 22 Europese landen vertegenwoordigt. De organisatie behartigt de belangen van circa 6.000 risk- en verzekeringsmanagers uit uiteenlopende sectoren. FERMA heeft geen winstoogmerk en streeft naar objectieve, sectoroverstijgende kennisdeling en belangenbehartiging
Methoden en technieken
De Foresight Committee van FERMA baseert zich op een combinatie van strategische foresight-methoden, waaronder:
- Scenario-analyse: Voor elk van de vier hoofdthema’s zijn 2×2-scenariomatrices uitgewerkt, gebaseerd op twee kritische onzekerheden per thema.
- Trendanalyse en horizon scanning: Systematisch signaleren van zwakke signalen en trends die het risicolandschap kunnen veranderen.
- Toepassing van foresight-tools zoals de futures wheel, bowtie-analyse en leading indicators om de impact en verwevenheid van risico’s te doorgronden en te visualiseren1.
Vier risico’s en bijbehorende trends en scenario’s
Het rapport van FERMA’s Foresight Committee beschrijft vier grote, onderling verbonden risico’s die de komende jaren bepalend zijn voor het Europese risicolandschap. Voor elk risico worden belangrijke trends en mogelijke scenario’s geschetst. Hieronder volgt een overzicht per risico.
1. Geopolitieke verschuivingen en de toekomst van de Europese Unie
Trends:
- De wereldorde wordt instabieler door verzwakkende multilaterale instituties, veranderende allianties, populisme en de opkomst van nieuwe grootmachten.
- De relatie tussen de EU en de VS wordt onzekerder, mede door Amerikaanse beleidswijzigingen en bilaterale deals die de EU als geheel ondermijnen.
- Interne verdeeldheid binnen de EU (populisme, nationalisme) bedreigt de slagkracht en samenhang van het blok.
- Deglobalisering, technologische concurrentie en conflicten (zoals Oekraïne) zorgen voor extra onzekerheid en kwetsbaarheid.
Scenario’s (2 assen: EU/VS-relatie en EU-cohesie):
| Scenario | Omschrijving | Implicaties |
|---|---|---|
| Friendships differ | Sterke EU/VS-band, maar verdeeld Europa. Grote landen werken met VS samen, kleine landen minder. | Relevantie blijft, maar EU mist strategische kracht. |
| Atlantic ties | Sterke EU/VS-band én een verenigd Europa. Gezamenlijke aanpak van grote uitdagingen. | Stabiel, invloedrijk Europa met sterke partners. |
| European autonomy | EU is verenigd, maar neemt afstand van de VS. Meer strategische autonomie en eigen koers. | Resilient, maar geopolitieke spanningen mogelijk. |
| Fractured West | EU en VS groeien uit elkaar, én EU is verdeeld. | Zwak, verdeeld Europa, kwetsbaar voor externe druk. |
2. Technologische versnelling (met focus op AI)
Trends:
- Explosieve groei van AI en automatisering verandert industrieën, werk en concurrentieverhoudingen.
- Europa loopt achter op de VS en China qua AI-platforms, wat afhankelijkheid en kwetsbaarheid vergroot.
- AI brengt ethische en juridische uitdagingen (bias, transparantie, aansprakelijkheid).
- AI veroorzaakt arbeidsmarktdisruptie, met risico op ongelijkheid en sociale onrust.
- AI vergroot cyberdreigingen en creëert nieuwe kwetsbaarheden in kritieke infrastructuren.
Scenario’s (2 assen: tempo van AI-adoptie en Europese controle over AI-technologie):
| Scenario | Omschrijving | Implicaties |
|---|---|---|
| Powered by Others | Snelle AI-adoptie, maar afhankelijk van buitenlandse platforms. | Hogere productiviteit, maar verlies digitale soevereinheid. |
| Strategic AI Sovereignty | Snelle adoptie én sterke Europese AI-infrastructuur. | Concurrentievoordeel, innovatie en vertrouwen. |
| Sovereign but Stalled | Europa bouwt eigen AI, maar adoptie blijft traag door regels/weerstand. | Soevereiniteit, maar gemiste economische kansen. |
| Dependent & Declining | Trage adoptie én afhankelijkheid van buitenlandse technologie. | Verlies aan concurrentiekracht en groeiende ongelijkheid. |
3. Klimaatverandering
Trends:
- Klimaatverandering leidt tot meer extreem weer, stijgende zeespiegel, resource-schaarste en verstoringen in ketens.
- Klimaatbeleid is gefragmenteerd en internationale samenwerking blijft achter.
- Verzekeraars trekken zich deels terug uit risicovolle markten, waardoor bedrijven kwetsbaarder worden.
- Klimaatverandering wordt steeds meer een juridische en reputatiekwestie voor bedrijven.
- De financiële en maatschappelijke lasten van de energietransitie zijn onderwerp van discussie.
Scenario’s (2 assen: mate van internationale beleidsafstemming en tempo van fysieke klimaatimpact):
| Scenario | Omschrijving | Implicaties |
|---|---|---|
| Green Pact Era | Wereldwijde samenwerking en geleidelijke klimaatverandering. | Voorspelbare regels, ruimte voor innovatie. |
| Better late than even later | Wereldwijde samenwerking, maar abrupte klimaatverandering. | Focus op veerkracht, crisismanagement essentieel. |
| MXGA | Fragmentatie, maar klimaatverandering verloopt geleidelijk. | Hoge kosten door uiteenlopende regels, trage innovatie. |
| Climate chaos | Fragmentatie én abrupte klimaatverandering. | Overleven door extreme aanpassing, hoge onzekerheid. |
4. Human capital (menselijk kapitaal)
Trends:
- Vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt maken het aantrekken en behouden van talent complexer.
- Nieuwe generaties stellen andere eisen aan werk (flexibiliteit, zingeving, balans).
- AI en automatisering veranderen het takenpakket en vereisen continue bijscholing.
- Pensioenstelsels komen onder druk door demografie en automatisering.
- Organisaties moeten investeren in wendbaarheid, diversiteit en levenslang leren.
Scenario’s (2 assen: carrièrestabiliteit en organisatie-aanpassingsvermogen):
| Scenario | Omschrijving | Implicaties |
|---|---|---|
| Patchwork Futures | Flexibele loopbanen, organisaties zijn wendbaar. | Concurrentievoordeel, maar risico op fragmentatie en onzekerheid. |
| Silver Synergy | Stabiele carrières, organisaties zijn wendbaar. | Kennisbehoud, innovatie, lage uitstroom. |
| Legacy Gridlock | Stabiele carrières, organisaties zijn inflexibel. | Veroudering, hoge kosten, moeilijk talent aantrekken. |
| Human Capital Hunt | Flexibele loopbanen, inflexibele organisaties. | Chaos, talenttekort, reputatierisico. |
Deze vier risico’s zijn onderling verweven en beïnvloeden elkaar. Het rapport benadrukt het belang van scenario-denken, lange termijn strategie en het integreren van deze risico’s in het kernbeleid van organisaties om veerkracht op te bouwen en toekomstbestendig te blijven.