Het Global Risks Report 2016, gepubliceerd door het World Economic Forum (WEF), biedt een diepgaand overzicht van wereldwijde risico’s en trends die de komende tien jaar de toekomst van samenlevingen, economieën en ecosystemen kunnen beïnvloeden. Het is de elfde editie van het Global Risks Report. De primaire doelgroep bestaat uit leiders en beleidsmakers in het bedrijfsleven, overheden en maatschappelijke organisaties. Het rapport is echter ook relevant voor academici, strategen en professionals die werkzaam zijn in risicomanagement en toekomstverkenning.
De publicatie is samengesteld door het World Economic Forum, met bijdragen van partners zoals Marsh & McLennan Companies en Zurich Insurance Group. Academische ondersteuning werd geboden door vooraanstaande instellingen zoals de National University of Singapore en de Oxford Martin School. De analyse in het rapport is gebaseerd op de Global Risks Perception Survey van 2015, waaraan 750 experts uit verschillende sectoren deelnamen. Het methodologische proces omvatte:
- Een beoordeling van 29 risico’s op basis van hun waarschijnlijkheid en impact.
- Het gebruik van interconnectiemodellen om cascaderisico’s te identificeren.
- Regionale en sectorale analyses, zoals risico’s voor bedrijven in specifieke economische contexten.
De Belangrijkste Boodschap
De kernboodschap van het rapport is de dringende noodzaak om een “resilience imperative” te omarmen: het vermogen om veerkrachtig te reageren op de groeiende complexiteit en interconnectiviteit van risico’s. Het rapport identificeert thema’s zoals:
- De groeiende urgentie van risico’s
- Risico’s zoals klimaatverandering, grootschalige migratie en cyberdreigingen zijn niet alleen waarschijnlijk, maar ook onmiddellijk voelbaar. Bijvoorbeeld, de falende aanpak van klimaatverandering wordt beschouwd als het meest impactvolle risico in de komende jaren.
- Interconnectie en cascaderisico’s
- De risico’s staan niet op zichzelf; ze versterken elkaar en kunnen leiden tot cascaderisico’s. Bijvoorbeeld, klimaatverandering verscherpt watercrisissen, wat op zijn beurt migratie en sociale instabiliteit aanjaagt.
- De invloed van de vierde industriële revolutie
- Technologische ontwikkelingen zoals automatisering en kunstmatige intelligentie bieden kansen, maar brengen ook risico’s met zich mee, zoals cyberaanvallen, datadiefstal en toenemende ongelijkheid.
- De veerkrachtimperatief
- Het bouwen van veerkracht (resilience) is een centraal thema in het rapport. Samenwerking tussen overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties is essentieel om risico’s te beheersen en te anticiperen op nieuwe uitdagingen.
- Focus op specifieke risicoclusters
- Het rapport belicht drie belangrijke clusters van risico’s:
- Klimaat en natuurlijke hulpbronnen: De impact van klimaatverandering op water- en voedselzekerheid.
- Sociale instabiliteit: De spanning tussen een meer geïnformeerde en verbonden bevolking en traditionele besluitvormingsstructuren.
- Gezondheidsrisico’s: De toename van pandemieën in een geglobaliseerde wereld.
- Het rapport belicht drie belangrijke clusters van risico’s:
Global Risks
Hier is de volledige lijst van risico’s zoals die in het rapport worden gepresenteerd:
Economische risico’s
- Asset bubble in a major economy (Bubbel in activa in een belangrijke economie)
- Deflation in a major economy (Deflatie in een belangrijke economie)
- Failure of a major financial mechanism or institution (Falen van een belangrijk financieel mechanisme of instelling)
- Failure/shortfall of critical infrastructure (Falen/tekortkoming van kritieke infrastructuur)
- Fiscal crises in key economies (Fiscale crises in belangrijke economieën)
- High structural unemployment or underemployment (Hoge structurele werkloosheid of onderbenutting van arbeid)
- Illicit trade (Illegale handel)
- Severe energy price shock (Ernstige schok in energieprijzen)
- Unmanageable inflation (Onbeheersbare inflatie)
Milieurisico’s
- Extreme weather events (Extreme weersomstandigheden)
- Failure of climate-change mitigation and adaptation (Falen van klimaatmitigatie en -adaptatie)
- Major biodiversity loss and ecosystem collapse (Groot verlies aan biodiversiteit en instorting van ecosystemen)
- Major natural catastrophes (Grote natuurrampen, zoals aardbevingen, tsunami’s, vulkaanuitbarstingen)
- Man-made environmental catastrophes (Door de mens veroorzaakte milieucatastrofes, zoals olielekken, radioactieve besmetting)
Geopolitieke risico’s
- Failure of national governance (Falen van nationale governance, zoals corruptie of politieke blokkades)
- Interstate conflict with regional consequences (Interstatelijk conflict met regionale gevolgen)
- Large-scale terrorist attacks (Grootschalige terroristische aanvallen)
- State collapse or crisis (Instorting of crisis van een staat, zoals door militaire coups of burgerconflicten)
- Weapons of mass destruction (Massavernietigingswapens)
Sociale risico’s
- Failure of urban planning (Falen van stedelijke planning)
- Food crises (Voedselcrisissen)
- Large-scale involuntary migration (Grootschalige gedwongen migratie)
- Profound social instability (Diepe sociale instabiliteit)
- Rapid and massive spread of infectious diseases (Snelle en grootschalige verspreiding van infectieziekten)
- Water crises (Watercrisissen)
Technologische risico’s
- Adverse consequences of technological advances (Nadelige gevolgen van technologische vooruitgang)
- Breakdown of critical information infrastructure and networks (Instorting van kritieke informatie-infrastructuur en netwerken)
- Large-scale cyberattacks (Grootschalige cyberaanvallen)
- Massive incident of data fraud or theft (Groot incident van gegevensfraude of -diefstal)
Hoogst scorende risico’s: Impact en waarschijnlijkheid
De risico’s die in 2016 als het meest impactvol en waarschijnlijk worden beoordeeld, zijn:
- Falen van klimaatmitigatie en -adaptatie
Dit risico wordt beschouwd als het meest impactvolle risico. De wereldwijde urgentie om klimaatverandering aan te pakken wordt gedreven door toenemende frequentie van extreme weersomstandigheden, zeespiegelstijging en de impact op voedselzekerheid en watervoorziening. - Massavernietigingswapens
Hoewel minder waarschijnlijk, hebben massavernietigingswapens een verwoestend potentieel. Dit risico blijft prominent vanwege geopolitieke spanningen en nucleaire proliferatie. - Watercrisissen
Watertekorten en verontreiniging van drinkwater behoren tot de meest kritieke uitdagingen. Dit risico is nauw verbonden met klimaatverandering en bevolkingsgroei. - Grootschalige gedwongen migratie
Het risico van migratie, veroorzaakt door conflicten, economische onzekerheid en milieuproblemen, wordt als zeer waarschijnlijk en impactvol beschouwd. In 2016 was het aantal vluchtelingen wereldwijd op het hoogste punt sinds de Tweede Wereldoorlog. - Extreme weersomstandigheden
Deze omvatten orkanen, overstromingen en hittegolven, die wereldwijd economische schade en verlies van levens veroorzaken. Dit risico wordt versterkt door klimaatverandering en onvoldoende voorbereidingsmaatregelen.
Regionale verschillen in risicoperceptie
Hoewel veel risico’s universeel worden erkend, toont het rapport aanzienlijke regionale variaties in prioriteiten en zorgen:
- Europa
In Europa overheersen economische risico’s zoals fiscale crises, werkloosheid en asset bubbles. Daarnaast maken cyberaanvallen en klimaatgerelateerde risico’s zoals extreme weersomstandigheden deel uit van de belangrijkste zorgen. - Noord-Amerika
In de Verenigde Staten en Canada zijn cyberaanvallen en datadiefstal de meest genoemde zorgen, gezien de toenemende afhankelijkheid van digitale infrastructuren. Ook de gevolgen van energiemarktschommelingen spelen een rol. - Midden-Oosten en Noord-Afrika
In deze regio worden energieprijsvolatiliteit, werkloosheid en interstatelijke conflicten als kritieke risico’s gezien. De afhankelijkheid van olie-export en politieke instabiliteit vergroten de gevoeligheid voor deze risico’s. - Sub-Sahara Afrika
Hier domineren sociale en infrastructurele risico’s, zoals watertekorten, voedselcrisissen en falende infrastructuur. Economische ontwikkeling wordt gehinderd door onvoldoende toegang tot basisvoorzieningen. - Zuid-Azië
Klimaatgerelateerde risico’s zoals overstromingen en droogte zijn hier prominent, samen met fiscale crises en falende nationale governance. - Oost-Azië en de Stille Oceaan
In deze regio worden milieurisico’s zoals biodiversiteitsverlies en klimaatverandering als urgent beschouwd, samen met cyberaanvallen en energieprijsvolatiliteit.
De 13 Trends in het Global Risks Report 2016
Het rapport identificeert 13 belangrijke trends die fungeren als onderliggende drijfveren voor wereldwijde risico’s. Deze trends beïnvloeden het ontstaan en de interactie van risico’s op lange termijn. Hieronder staan de trends, samen met hun beschrijving en invloed:
- Vergrijzing van de bevolking (Ageing population)
- De wereldwijde toename van oudere bevolkingsgroepen heeft gevolgen voor pensioenen, gezondheidszorg en arbeidsmarkten. Dit versterkt economische risico’s zoals fiscale crises en sociale risico’s zoals ongelijkheid.
- Veranderend landschap van internationale governance (Changing landscape of international governance)
- Verschuivingen in internationale machtsdynamieken en gebrek aan effectieve samenwerking bemoeilijken het aanpakken van grensoverschrijdende risico’s zoals klimaatverandering en cyberdreigingen.
- Klimaatverandering (Climate change)
- De toenemende frequentie en ernst van extreme weersomstandigheden en natuurrampen versterken risico’s zoals water- en voedselcrisissen.
- Milieuvervuiling en -degradatie (Environmental degradation)
- Afnemende natuurlijke hulpbronnen en ecosysteemverstoringen leiden tot verhoogde spanningen rond water- en voedselvoorziening.
- Groeiende middenklasse in opkomende economieën (Growing middle class in emerging economies)
- De snelle toename van de middenklasse stimuleert economische groei, maar leidt ook tot hogere consumptie en druk op hulpbronnen.
- Toenemend nationalisme (Increasing national sentiment)
- Het versterken van nationalistische bewegingen kan leiden tot protectionisme, handelsconflicten en een afname van internationale samenwerking.
- Polarisatie van samenlevingen (Increasing polarization of societies)
- Sociale spanningen en toenemende inkomensongelijkheid vergroten de kans op protesten, instabiliteit en sociale onrust.
- Toenemende geografische mobiliteit (Rising geographic mobility)
- Meer migratie, zowel vrijwillig als gedwongen, creëert uitdagingen op het gebied van infrastructuur, sociale cohesie en geopolitieke stabiliteit.
- Opkomende cyberafhankelijkheid (Rise of cyber dependency)
- De groeiende afhankelijkheid van digitale technologie verhoogt de kwetsbaarheid voor cyberaanvallen en infrastructuurstoringen.
- Stijgende inkomens- en vermogensongelijkheid (Rising income and wealth disparity)
- Ongelijkheid wordt gezien als een belangrijke aanjager van sociale instabiliteit, politieke polarisatie en economische risico’s.
- Stedelijke groei (Urbanization)
- Versnelde verstedelijking leidt tot uitdagingen in stedelijke planning, infrastructuur en milieubeheer.
- Opkomst van chronische ziekten (Rise of chronic diseases)
- De stijging van levensstijlgerelateerde aandoeningen legt extra druk op gezondheidszorgsystemen en overheidsbudgetten.
- Machtsverschuivingen (Shifts in power)
- Verschuivingen in economische en geopolitieke macht naar opkomende markten veranderen mondiale machtsstructuren en beïnvloeden internationale relaties.
Samenhang tussen de trends en Global Risks
In het rapport wordt de interactie tussen trends en risico’s uitgelegd. Het Global Risks Perception Survey gebruikt een systeemgericht model om te analyseren hoe trends risico’s kunnen versterken of verzwakken. De belangrijkste relaties zijn als volgt:
- Trend als katalysator voor risico’s
Trends zoals klimaatverandering en verstedelijking versterken de waarschijnlijkheid en impact van gerelateerde risico’s zoals watercrisissen en falende stedelijke planning. - Trend als versterkende factor voor risico-interconnecties
Sommige trends, zoals inkomensongelijkheid en cyberafhankelijkheid, vergroten de complexiteit van risico’s doordat ze meerdere risico’s tegelijkertijd beïnvloeden. - Trends en cascaderisico’s
Bijvoorbeeld: klimaatverandering kan watercrisissen verergeren, wat op zijn beurt voedselonzekerheid en sociale instabiliteit kan veroorzaken. - Visualisatie van relaties
Het rapport presenteert een Risks-Trends Interconnections Map waarin de sterkste verbanden tussen trends en risico’s worden weergegeven. Deze kaart benadrukt de meest kritieke interconnecties, zoals:- Klimaatverandering ↔ Watercrisissen ↔ Migratie
- Cyberafhankelijkheid ↔ Cyberaanvallen ↔ Datadiefstal
Drie scenario’s voor 2030
In het rapport worden drie scenario’s gepresenteerd over hoe mondiale risico’s zich tot 2030 kunnen ontwikkelen. Basis voor de scenario’s zijn zeven drijvende krachten, zoals technologische vooruitgang, klimaatverandering en geopolitieke verschuivingen, werden geïdentificeerd als bepalend voor internationale veiligheid.
1. Future 1: Walled Cities
In dit scenario hebben toenemende instabiliteit en risico’s ertoe geleid dat steden zichzelf afschermen van externe bedreigingen. Economische en technologische macht concentreert zich binnen stedelijke muren.
- Kenmerken:
- Geprivatiseerde veiligheid: Steden nemen de verantwoordelijkheid voor hun eigen veiligheid, los van nationale staten.
- Digitale ongelijkheid: Steden profiteren van technologische vooruitgang, maar de kloof met plattelandsgebieden en andere minder ontwikkelde regio’s groeit.
- Klimaatvluchtelingen: Steden worden geconfronteerd met migratiestromen als gevolg van extreme weersomstandigheden.
- Driving forces:
- Toenemende sociale instabiliteit.
- Onvermogen van nationale overheden om complexe risico’s aan te pakken.
- Technologische vooruitgang die de autonomie van steden versterkt.
2. Future 2: Strong Regions
In dit scenario verschuift de macht naar regionale blokken. Deze samenwerkingsverbanden zorgen voor stabiliteit en delen verantwoordelijkheden zoals klimaatadaptatie en handel.
- Kenmerken:
- Regionale samenwerking: Regio’s werken samen om grensoverschrijdende risico’s te beheersen.
- Decentralisatie: Nationale staten verliezen invloed ten gunste van regionale overheden.
- Milieuprioriteiten: Regionale blokken nemen een leidende rol in het aanpakken van klimaatverandering.
- Driving forces:
- Geopolitieke verschuivingen en de opkomst van nieuwe machtsblokken.
- Het falen van internationale samenwerking via traditionele instellingen zoals de VN.
- Regionale economische integratie en gedeelde milieudoelstellingen.
3. Future 3: War and Peace
In dit scenario zijn conflicten tussen staten en niet-statelijke actoren alomtegenwoordig, afgewisseld met perioden van relatieve vrede. Het internationale systeem blijft instabiel.
- Kenmerken:
- Cycli van conflict en stabiliteit: Perioden van escalatie worden gevolgd door pogingen tot wederopbouw en vrede.
- Wapenwedloop: Staten investeren zwaar in defensie en cybercapaciteiten.
- Klimaatgedreven spanningen: Concurrerende claims op hulpbronnen zoals water en energie leiden tot nieuwe conflicten.
- Driving forces:
- Geopolitieke rivaliteit en nationale belangen die internationale samenwerking belemmeren.
- Klimaatverandering die zorgt voor schaarste en nieuwe spanningen.
- Snelle technologische vooruitgang die zowel mogelijkheden als nieuwe dreigingen creëert.
Het volledige rapport is te downloaden op de website van het WEF.
Lees ook over eerdere edities van het WEF Global Risks Report: