WEF (2016): Future of Jobs Report 2016

Door

01/01/2016

De “Future of Jobs Report 2016”, gepubliceerd door het World Economic Forum (WEF), richt zich op beleidsmakers, bedrijfsleiders, HR-managers en opleidingsinstituten. Het rapport heeft als doel om inzicht te bieden in de impact van technologische, demografische en socio-economische veranderingen op de werkgelegenheid, vaardigheden en bedrijfsmodellen tot 2020. Het roept op tot actie van overheden, bedrijven en individuen om zich proactief aan te passen aan deze ingrijpende transities. Het rapport is samengesteld door het World Economic Forum, met bijdragen van experts uit diverse sectoren en steun van organisaties zoals ManpowerGroup, Adecco Group en Mercer.

Methodologie

Het “Future of Jobs Report 2016” is gebaseerd op een uitgebreide enquête onder Chief Human Resources Officers en strategische leiders van 371 bedrijven in 15 landen en 9 industrieën. Het onderzoek vertegenwoordigt meer dan 13 miljoen werknemers en richt zich op trends in banen, vaardigheden en de impact van technologische en socio-economische veranderingen tot 2020. Naast dataverzameling over specifieke beroepen en werkgelegenheidstrends, introduceert het rapport het concept van “skills stability”, waarmee de snelheid en mate van veranderingen in vaardigheden worden gekwantificeerd. Dit biedt beleidsmakers en bedrijven handvatten om in te spelen op verwachte banenverschuivingen en opkomende beroepen, zoals data-analisten en AI-specialisten.

Het rapport combineert kwantitatieve data met kwalitatieve inzichten van experts, waaronder academici en partners als Adecco Group en Mercer. Speciale aandacht is besteed aan genderdynamiek en ongelijkheden in de toekomstige arbeidsmarkt. Hoewel de methodologie grondig is, worden beperkingen erkend, zoals de focus op multinationals en de subjectieve aard van enquêteresultaten. Desondanks biedt het rapport waardevolle inzichten voor beleidsmakers en bedrijven om strategische keuzes te maken in een tijd van snelle transities.

Trends in werkgelegenheid

Het rapport identificeert belangrijke demografische, socio-economische en technologische drijfveren die beinvloeden hoe werk er in de toekomst uit zal zien:

Technologische trends

Mobiel internet en cloudtechnologie (Mobile internet and cloud technology):
De opkomst van mobiel internet en cloud-oplossingen maakt efficiëntere dienstverlening mogelijk, verlaagt kosten en verhoogt de productiviteit. Dit stimuleert ook de verspreiding van internet-gebaseerde bedrijfsmodellen.
Vooruitgang in rekenkracht en Big Data (Advances in computing power and Big Data):
De exponentiële groei van rekenkracht en dataverzameling stelt organisaties in staat enorme hoeveelheden data te analyseren en inzichten te verkrijgen die innovatie en besluitvorming ondersteunen.
Nieuwe energiebronnen en technologieën (New energy supplies and technologies):
Hernieuwbare energiebronnen zoals zonne- en windenergie, evenals technologische doorbraken zoals hydraulische fracturering (fracking), veranderen de energielandschappen en beïnvloeden geopolitieke en milieu-uitdagingen.
Internet of Things (IoT):
Apparaten en machines met sensoren, communicatie en verwerkingskracht genereren enorme hoeveelheden data en bieden kansen voor verbeterde systemen en efficiëntie in verschillende sectoren.
Deel- en platformeconomie (Crowdsourcing, the sharing economy, and peer-to-peer platforms):
Platforms zoals Airbnb en Uber maken peer-to-peer diensten mogelijk en veranderen traditionele bedrijfsmodellen door nieuwe manieren van samenwerken en delen van middelen.
Geavanceerde robotica en autonome transportmiddelen (Advanced robotics and autonomous transport):
Robots worden intelligenter, flexibeler en goedkoper, en autonoom transport (zoals zelfrijdende auto’s) transformeert logistiek en productie.
Kunstmatige intelligentie en machine learning (Artificial intelligence and machine learning):
AI maakt automatisering van complexe taken mogelijk die traditioneel door kenniswerkers werden uitgevoerd, zoals patroonherkenning en natuurlijke taalverwerking.
Geavanceerde productie en 3D-printen (Advanced manufacturing and 3D printing):
3D-printen maakt on-demand productie mogelijk en verandert traditionele toeleveringsketens. Geavanceerde productieprocessen verhogen de efficiëntie en flexibiliteit.
Geavanceerde materialen, biotechnologie en genomics (Advanced materials, biotechnology, and genomics):
Doorbraken in genetica en biotechnologie hebben invloed op sectoren zoals geneeskunde, landbouw en energie, en geavanceerde materialen bieden innovatieve oplossingen voor industrie en wetenschap.

Demografische en socio-economische trends

Uit het “Future of Jobs Report 2016” worden de volgende demografische trends genoemd als belangrijke drijfveren van verandering:
Flexibele werkarrangementen:
- Nieuwe technologieën maken thuiswerken, co-working spaces en telewerken mogelijk.
- Bedrijven hebben steeds kleinere vaste teams, aangevuld met externe consultants en contractanten.
De opkomst van de middenklasse in opkomende markten:
- Tegen 2030 zal 66% van de wereldwijde middenklasse in Azië wonen.
- Dit brengt ook 59% van de wereldwijde middenklasseconsumptie met zich mee.
Klimaatverandering en natuurlijke hulpbronnen:
- De transitie naar een groenere economie creëert nieuwe kansen en uitdagingen.
- Innovatie is nodig om klimaatproblemen aan te pakken en natuurlijke hulpbronnen efficiënter te gebruiken.
Vergrijzing en langer werken:
- In ontwikkelde economieën werken mensen steeds langer om voldoende middelen voor hun pensioen te hebben.
- Dit creëert ook kansen voor producten, diensten en bedrijfsmodellen gericht op oudere bevolkingsgroepen.
Jonge demografieën in opkomende markten:
- Veel ontwikkelingslanden hebben een snelgroeiende, jonge bevolking.
- Het verbeteren van onderwijs en training is essentieel om deze jonge mensen voor te bereiden op de arbeidsmarkt.
Stijgende economische macht en aspiraties van vrouwen:
- Vrouwen hebben significant meer toegang tot onderwijs en banen.
- Vrouwelijke consumenten zullen naar verwachting $5 biljoen aan extra consumptie bijdragen.
Snelle urbanisatie:
De wereldwijde stedelijke bevolking zal tussen 2010 en 2050 verdubbelen, van 2,6 miljard naar 5,2 miljard mensen.Dit creëert zowel kansen als uitdagingen, met name in regio’s zoals China en Sub-Sahara Afrika.

De combinatie van technologische veranderingen, zoals AI, robotica en IoT, en demografische veranderingen, zoals vergrijzing en de opkomst van opkomende markten, zal waarschijnlijk de grootste impact hebben op de arbeidsmarkt. Het rapport benadrukt dat bedrijven, overheden en individuen proactief moeten reageren om de kansen van deze trends te benutten en de risico’s te beperken.

Belangrijkste bevindingen

Verlies en groei van banen: Tussen 2015 en 2020 zullen wereldwijd 7,1 miljoen banen verdwijnen, vooral in administratieve functies, terwijl 2 miljoen nieuwe banen ontstaan in vakgebieden zoals data-analyse, computerwetenschappen en engineering.
Vaardigheden in transitie: Banen veranderen sneller dan ooit, wat leidt tot een hoge instabiliteit in vaardigheden. Bedrijven moeten zich richten op bij- en omscholing van werknemers.
Genderkloof: Het rapport waarschuwt voor een toename van de ongelijkheid in snelgroeiende sectoren zoals STEM (Science, Technology, Engineering en Mathematics), waar vrouwen ondervertegenwoordigd zijn.
Geografische variatie: De impact van veranderingen verschilt per land, afhankelijk van demografische en economische factoren.

Het rapport roept bedrijven, overheden en individuen op tot samenwerking om deze transities te beheren:

Bedrijven: Investeer in de opleiding van huidige werknemers.
Overheden: Creëer beleid dat innovatie stimuleert en kwetsbare groepen beschermt.
Individuen: Neem verantwoordelijkheid voor levenslang leren.

Tijsdhorizon

Een van de belangrijkste inzichten uit het “Future of Jobs Report 2016” is de tijdlijn waarop verschillende drivers of change naar verwachting invloed zullen hebben op industrieën en bedrijfsmodellen. De figuur “Timeframe to impact industries, business models” geeft een overzicht van hoe snel bepaalde trends hun impact zullen laten voelen.

Directe impact (al merkbaar of 2015–2017)

Mobiel internet en cloudtechnologie:
- Deze technologieën worden al breed toegepast en maken efficiëntere bedrijfsmodellen mogelijk. Ze zijn vooral belangrijk in sectoren zoals IT, financiële diensten en gezondheidszorg.
Big Data en rekenkracht:
- De mogelijkheid om grote hoeveelheden data te analyseren heeft al invloed op besluitvorming in veel industrieën. Dit verandert hoe bedrijven hun strategieën en operaties vormgeven.
Flexibele werkarrangementen:
- Het gebruik van telewerken, freelancing en flexibele werkplekken neemt snel toe, mede door de digitalisering van werkprocessen.
Klimaatverandering en de transitie naar een groene economie:
- Bedrijven in de energie- en infrastructuursector passen zich aan aan strengere duurzaamheidsnormen en zoeken naar innovatieve manieren om hulpbronnen efficiënter te gebruiken.
Deel- en platformeconomie:
- Platforms zoals Uber en Airbnb disrupten traditionele bedrijfsmodellen door nieuwe vormen van samenwerking en waardecreatie mogelijk te maken.

Middellange termijn impact (2018–2020)

Geavanceerde robotica en autonome transportmiddelen:
- Naar verwachting zullen deze technologieën hun doorbraak maken rond 2018–2020. Denk aan zelfrijdende auto’s en robots die productieprocessen en logistiek transformeren.
Kunstmatige intelligentie en machine learning:
- Deze technologieën beginnen complexere taken over te nemen, zoals patroonherkenning en geautomatiseerde besluitvorming. De impact wordt in meerdere industrieën voelbaar na 2018.
Geavanceerde materialen, biotechnologie en genomics:
- Innovaties op het gebied van levenswetenschappen en materialen zullen tegen 2020 een substantiële invloed hebben op sectoren zoals gezondheidszorg, landbouw en productie.
3D-printen en geavanceerde productie:
- Technologieën zoals 3D-printen zullen productieprocessen radicaal veranderen, met name in sectoren zoals lucht- en ruimtevaart en gezondheidszorg.

Banen van de toekomst

Het rapport noemt expliciet enkele opkomende beroepen of ‘banen van de toekomst’, gebaseerd op de verwachte impact van technologische en socio-economische veranderingen. Het rapport identificeert deze beroepen als snelgroeiende functies die nieuwe vaardigheden en expertise vereisen. Hier is een overzicht van de belangrijkste nieuwe banen die in het rapport worden genoemd:

Data-analisten en datawetenschappers:
- Naarmate Big Data en AI meer mainstream worden, groeit de vraag naar professionals die data kunnen verzamelen, analyseren en vertalen naar bruikbare inzichten.
Specialisten in kunstmatige intelligentie (AI) en machine learning:
- Functies gericht op het ontwikkelen en implementeren van AI-systemen en geavanceerde algoritmes.
Softwareontwikkelaars en applicatie-analisten:
- Deze professionals ontwikkelen softwareoplossingen, applicaties en platforms, vaak gericht op mobiele technologieën en cloudoplossingen.
Specialisten in cybersecurity:
- Door de toename van cyberdreigingen is er meer behoefte aan experts die gegevens en systemen beschermen tegen aanvallen.
Specialisten in Internet of Things (IoT):
- Professionals die werken aan IoT-implementaties, met een focus op het verbinden van apparaten en systemen.
- Specialisten in gebruikerservaring (UX) en human-machine interaction:
- Door de groei van digitale producten is er meer vraag naar specialisten die gebruiksvriendelijke en intuïtieve ontwerpen ontwikkelen.
- Specialisten in 3D-printing:
- Experts die innovatieve toepassingen van 3D-printen in productie en design onderzoeken en implementeren.
- Contentmakers voor digitale platformen:
- De groei van digitale media en platforms creëert kansen voor makers van inhoud, van video tot virtual reality.
- Specialisten in groene technologieën:
- Functies die zich richten op hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en milieubeheer.
- Milieu- en duurzaamheidsconsultants:
- Professionelen die bedrijven adviseren over milieuvriendelijke bedrijfsstrategieën en naleving van regelgeving.
- Biotechnologen en genomics-specialisten:
- Doorbraken in biotechnologie en genetica creëren vraag naar professionals die werken aan gepersonaliseerde geneeskunde en andere toepassingen.
- Gezondheidszorginnovatoren:
- Functies gericht op het integreren van technologie in de gezondheidszorg, zoals het gebruik van wearables en gezondheidsapps.
- Platformspecialisten en community managers:
- Functies die gericht zijn op het beheren en ontwikkelen van deelplatformen zoals Uber, Airbnb of nicheplatformen in specifieke sectoren.
- Freelance en onafhankelijke professionals:
- De groei van flexibele werkvormen leidt tot een toename van zelfstandigen die gespecialiseerd zijn in specifieke vaardigheden.
- Specialisten in verandering en transformatie:
- Professionals die organisaties begeleiden bij de implementatie van nieuwe technologieën en werkstructuren.
- Ethici en specialisten in gegevensprivacy:
- Door de groei van data-intensieve technologieën ontstaat vraag naar ethici en privacy-experts die ethische richtlijnen en gegevensbescherming waarborgen.

Verschillen tussen landen en regio’s

Het “Future of Jobs Report 2016” identificeert belangrijke verschillen tussen landen en regio’s wat betreft de impact van technologische, demografische en socio-economische veranderingen op de toekomst van werk. Deze verschillen worden grotendeels bepaald door de economische, technologische en demografische context van elk land. Hier zijn enkele van de belangrijkste inzichten:

Elk land of regio wordt beïnvloed door verschillende drivers of change:

Geavanceerde economieën (bijv. Verenigde Staten, Duitsland, Japan):
- Belangrijkste drivers: Vergrijzing van de bevolking, flexibele werkarrangementen, en technologische vooruitgang zoals Big Data en kunstmatige intelligentie.
- Impact: De behoefte aan automatisering neemt toe om de krimpende beroepsbevolking te compenseren, terwijl er nieuwe kansen ontstaan in gezondheidszorg en technologie.
Opkomende markten (bijv. India, Brazilië, ASEAN-landen):
- Belangrijkste drivers: De snelle groei van jonge, goed opgeleide populaties, en de opkomst van de middenklasse.
- Impact: Er is een sterke vraag naar onderwijs en training om de jonge beroepsbevolking voor te bereiden op banen in technologie en dienstverlening.
Gulf Cooperation Council (GCC)-landen:
- Belangrijkste drivers: Nieuwe energiebronnen en technologieën en klimaatverandering.
- Impact: Innovatie in duurzame energie en technologieën voor natuurlijke hulpbronnen is cruciaal voor economische transformatie.

Specifieke uitdagingen per land

Japan: De combinatie van vergrijzing en lage geboortecijfers maakt het moeilijk om de beroepsbevolking op peil te houden. Automatisering is een noodzakelijke oplossing.
India: Ondanks een jonge bevolking zijn er uitdagingen in het creëren van voldoende banen en het verbeteren van de onderwijskwaliteit.
Duitsland: De energietransitie en digitalisering zorgen voor herstructureringen in traditionele sectoren zoals auto-industrie en energie.
Verenigde Staten: De toenemende ongelijkheid en polarisatie van de arbeidsmarkt vormen een risico, met groei in hooggekwalificeerde banen en afname in laaggekwalificeerde banen.

Nederland

Het “Future of Jobs Report 2016” richt zich voornamelijk op wereldwijde trends en bevat geen specifieke sectie over Nederland. Echter, de inzichten in het rapport kunnen wel relevant worden vertaald naar de Nederlandse context, gebaseerd op de algemene trends en de kenmerken van de Nederlandse economie. Hier zijn enkele punten die voor Nederland specifiek van toepassing zouden kunnen zijn:

Relevante sectoren voor Nederland

Nederland heeft sterke sectoren die gevoelig zijn voor technologische en demografische veranderingen:

Logistiek en transport:
- Innovaties zoals autonome voertuigen en robotica kunnen de transport- en havensector (bijvoorbeeld Rotterdam) fundamenteel veranderen.
Energie en duurzaamheid:
- De transitie naar duurzame energiebronnen sluit aan bij de Nederlandse ambities op het gebied van klimaatbeleid.
Landbouw en voedseltechnologie:
- Technologische innovaties zoals AI, IoT en robotica worden steeds belangrijker in de agrarische sector.
Gezondheidszorg:
- Vergrijzing zal de vraag naar zorgpersoneel en innovatieve zorgtechnologie doen toenemen.

Demografische trends in Nederland

Vergrijzing en langer werken:
- Nederland wordt geconfronteerd met een vergrijzende bevolking. Dit vraagt om aanpassingen in de arbeidsmarkt, zoals omscholing en technologie om oudere werknemers te ondersteunen.
Jonge beroepsbevolking in opkomende markten:
- Nederland is afhankelijk van handel met opkomende markten, zoals Azië. De opkomst van een goed opgeleide middenklasse in deze regio’s kan Nederlandse bedrijven nieuwe kansen bieden.

Technologische impact op de arbeidsmarkt

Automatisering en AI:
- Administratieve functies, waarin Nederland traditioneel sterk vertegenwoordigd is, staan onder druk door automatisering.
- Tegelijkertijd neemt de vraag naar hoogopgeleide professionals met vaardigheden in data-analyse, IT en techniek toe.
Flexibele werkvormen:
- Nederland heeft al een hoge mate van flexibiliteit in werk (zoals deeltijdwerk). De adoptie van technologieën zoals telewerken en platformeconomieën kan deze trend versterken.

Specifieke uitdagingen voor Nederland

Tekort aan technisch personeel:
- Net als veel andere Europese landen kampt Nederland met een tekort aan technisch geschoolde arbeidskrachten. Het rapport benadrukt het belang van reskilling en levenslang leren om deze kloof te dichten.
Inclusiviteit op de arbeidsmarkt:
- Het rapport wijst op de uitdagingen rond gendergelijkheid en diversiteit in snelgroeiende sectoren zoals STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics). Nederland kan deze trend benutten door meer vrouwen en mensen met een migratieachtergrond in deze sectoren te betrekken.
Aanpassing van de infrastructuur:
- Technologische vooruitgang, zoals IoT en geavanceerde productie, vraagt om verdere modernisering van de Nederlandse infrastructuur, inclusief digitale netwerken.