Bron: Peter Engelke en Ginger Matchett, Atlantic Council, Scowcroft Center for Strategy and Security (GeoStrategy Initiative), “Four scenarios for a looming global food crisis”, augustus 2026
De kern
Dit is de openingsaflevering van Fast Foresight, een nieuwe subserie binnen de Fast Thinking-reeks van de Atlantic Council. Waar Fast Thinking normaal reageert op actueel nieuws, draait Fast Foresight het om: de experts anticiperen op waar actuele ontwikkelingen naartoe kunnen gaan. De aanleiding is een combinatie van twee problemen die op elkaar inwerken. Door het risico op aanvallen vaart nauwelijks nog scheepvaart met olie en gas door de Straat van Hormuz, wat de wereldwijde kunstmestprijzen opdrijft (stikstofkunstmest zoals ureum wordt gemaakt uit aardgas). Tegelijk begint deze maand een “super” El Nino, veroorzaakt door oceaantemperaturen in de Stille Oceaan die meer dan 2 graden Celsius boven normaal liggen, met wereldwijde gevolgen voor het weer en mogelijk de voedselproductie.
Methode
De auteurs, Peter Engelke (senior fellow voor foresight bij de GeoStrategy Initiative) en Ginger Matchett (assistant director bij dezelfde afdeling), gebruiken een klassieke 2×2-scenariomatrix, een veelgebruikt instrument binnen foresight. De y-as beschrijft de ernst van de aankomende El Nino: gemengde effecten per regio versus wereldwijde effecten. De x-as beschrijft de snelheid waarmee het normale scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz hervat wordt: snel versus langzaam. De vier resulterende scenario’s kijken vooruit tot in 2027, een tijdshorizon van ongeveer zestien maanden vanaf publicatie.
De vier scenario’s
- The narrowest escape (snel herstel Hormuz, gemengde El Nino-effecten): Iran, Oman en de Verenigde Staten sluiten in september 2026 een bindende deal die het scheepvaartverkeer grotendeels herstelt. De super El Nino veroorzaakt droogte en overstromingen, maar met ongelijke effecten: sommige regio’s zoals Zuid-Azie en zuidelijk Afrika worden hard geraakt, andere regio’s zoals het Midwesten van de VS blijven stabiel of profiteren zelfs. Landen spreken af geen exportbeperkingen op te leggen aan basisgewassen, en gerichte steunmaatregelen houden de ergste gevolgen buiten de deur. De voedselcrisis wordt op het nippertje afgewend.
- Uneven political upheaval (langzaam herstel Hormuz, gemengde El Nino-effecten): het scheepvaartverkeer blijft laag tot ver in 2027, waardoor kunstmestprijzen hoog blijven en zelfs verder stijgen. De wereld ontsnapt aan een systemische klap, maar in de regio’s die het hardst getroffen worden door de El Nino (delen van Zuid- en Zuidoost-Azie, Midden-Amerika, centraal en zuidelijk Afrika) leiden hoge voedselprijzen tot sociale onrust, protesten en politieke onrust.
- Disasters and discontent (snel herstel Hormuz, wereldwijde El Nino-effecten): de kunstmestprijzen dalen dankzij het snelle herstel van de Straat van Hormuz, maar de super El Nino treft nu de hele wereld in plaats van enkele regio’s, met extreme regenval, overstromingen en hitte die oogsten, vee en infrastructuur beschadigen. Voedselprijzen stijgen overal, ook in midden- en hoge-inkomenslanden, met de zwaarste klappen in lage-inkomenslanden. Alleen het snelle herstel van de vaarroute voorkomt een nog grotere prijsstijging.
- Political collapse (langzaam herstel Hormuz, wereldwijde El Nino-effecten): het slechtste van beide werelden. Kunstmestprijzen blijven structureel hoog terwijl de super El Nino wereldwijd de landbouw verstoort. Prijzen van zowel basisvoedsel als niet-basisgoederen zoals cacao en koffie schieten omhoog en blijven hoog tot in 2027. De internationale samenwerking die scenario 1 nog redde, blijft nu uit. Voedselrellen en maatschappelijke ontwrichting volgen in tal van landen, voorheen stabiele landen glijden af naar fragiliteit of politieke ineenstorting, en migratiestromen vanuit gefaalde staten veroorzaken politieke crises elders, vergelijkbaar met de gevolgen van de ineenstorting van Syrie in 2011, maar dan meerdere keren over.
Het rapport wijst zelf op een historisch precedent: de tarweprijsschok na de Russische invasie van Oekraine in 2022, die destijds werd verzacht door internationale samenwerking. De auteurs benadrukken dat er weinig tot geen precedenten zijn voor een voedselcrisis die zo omvattend is als in scenario 4, en dat het Wereldvoedselprogramma alleen al door de aankomende El Nino 49 miljoen extra mensen voedselonzeker verwacht te maken.
Interessante observaties voor toekomstverkenners
Vanuit een eigen, interpretatieve lezing (de Atlantic Council gebruikt dit raamwerk zelf niet) valt scenario 1 het beste te plaatsen binnen Jim Dators “Growth/Continuation”-archetype: bestaande systemen en internationale samenwerking blijven functioneren en passen zich zelfs innovatief aan (biokunstmest, gerichte steun in plaats van brede subsidies). Scenario 4 vertoont daarentegen duidelijke trekken van Dators “Collapse”-archetype: staten die afglijden naar fragiliteit en ineenstorting, met massamigratie als gevolg. Scenario’s 2 en 3 zijn interessanter omdat ze niet netjes in een van de vier archetypen passen: het zijn geen scenario’s van disciplinaire controle (Discipline) of een fundamenteel nieuw maatschappelijk model (Transformation), maar tussenvormen waarin de wereld regionaal uiteenvalt in gebieden die de klap wel en niet opvangen. Dat weerspiegelt een reeel kenmerk van dit soort crises: de impact is zelden overal gelijk, en een scenariomatrix met harde assen dwingt tot een knip die de werkelijkheid ongelijkmatiger zal zijn.
Wat deze publicatie voor de database vooral onderscheidt, is de tijdshorizon. Waar de meeste scenariostudies in deze database vele jaren tot decennia vooruitkijken, kijkt Fast Foresight slechts zestien maanden vooruit: van augustus 2026 tot in 2027. Dat is een bewuste keuze van de Atlantic Council om foresight-instrumenten (de 2×2-matrix) toe te passen op een acute, actuele crisis in plaats van op lange-termijntrends. Het laat zien dat scenarioplanning niet voorbehouden is aan verkenningen van tien of vijfentwintig jaar vooruit: dezelfde methode werkt ook op de schaal van maanden, als reactie op een concrete, actuele aanleiding (in dit geval de combinatie van een geopolitiek conflict en een klimatologische gebeurtenis).
Bron
Atlantic Council: Four scenarios for a looming global food crisis
