De Ruimtelijke Verkenning 2023 van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) biedt een diepgaande blik op noodzakelijke ruimtelijke ontwikkelingen in Nederland. Het rapport benadrukt de cruciale uitdagingen van duurzaamheid, het woningtekort en klimaatverandering, die aanzienlijke langetermijneffecten hebben op onze leefomgeving.
Het (PBL) heeft in deze verkenning vier toekomstscenario’s ontwikkeld die beleidsmakers kunnen helpen bij deze investeringsbeslissingen:
- Mondiaal Ondernemend: Grote bedrijven spelen hierin een leidende rol.
- Snelle Wereld: Digitalisering maakt afstand minder belangrijk.
- Groen Land: Natuur staat centraal met veel ruimte voor groen.
- Regionaal Geworteld: Burgers nemen het initiatief in hun eigen leefomgeving.
Voor elk scenario zijn gedetailleerde kaarten gemaakt van Nederland in 2050, zodat beleidsmakers de consequenties van verschillende keuzes kunnen zien. De beschrijving van de diverse toekomstscenario’s biedt inzicht in mogelijke ontwikkelingspaden, van geclusterde stedelijke groei tot gespreide verstedelijking, afhankelijk van de gekozen richting.
Het rapport benadrukt ook het belang van structurele keuzes, met name op het gebied van landbouw en natuur, energie-infrastructuur en de ontwikkeling van leefbare steden en regio’s. Het identificeert water- en bodembeheer als centrale thema’s die sturend zijn voor onze ruimtelijke planning. Het rapport benadrukt ook het belang van samenwerking tussen overheden, bedrijven en burgers om een toekomstbestendige ruimtelijke ordening te realiseren.
De beschrijving van de diverse toekomstscenario’s biedt inzicht in mogelijke ontwikkelingspaden, van geclusterde stedelijke groei tot gespreide verstedelijking, afhankelijk van de gekozen richting.
De scenario’s gepresenteerd in het rapport zijn gebaseerd op fundamentele veronderstellingen over systeemveranderingen die nodig zijn voor een duurzaam Nederland. Elk scenario is ontwikkeld vanuit een normatief maatschappijbeeld en richt zich op de prioriteiten van brede welvaart: people, planet en profit. Hieronder volgt een samenvatting van de vier scenario’s en hun uitgangspunten:
- Mondiaal Ondernemend: Dit scenario vertegenwoordigt een samenleving waarin individualisme en marktdenken domineren. Grote bedrijven nemen het voortouw en er is een sterke nadruk op eigen verantwoordelijkheid, inclusief duurzaamheid. Verstedelijking is geconcentreerd in het westen en midden van Nederland, terwijl andere gebieden zich richten op recreatie, zorg en landbouw.
- Snelle Wereld: Hier zien we een samenleving die zich opsplitst in verschillende leefstijlgroepen (‘bubbels’), waarbij digitalisering een centrale rol speelt. Kleine, innovatieve bedrijven en leefstijlgroepen vormen allianties en benadrukken keuzevrijheid en flexibiliteit. De ruimtelijke inrichting is dynamisch en veranderlijk.
- Groen Land: Mensen beschouwen zichzelf als onderdeel van de natuur in dit scenario. Vergroening wordt gezien als een collectieve opdracht, waarbij de overheid de regie neemt. Ecologische grenzen worden gerespecteerd, zelfs als dit ten koste gaat van consumptievrijheid. Natuurlijke oplossingen zijn dominant, zoals bebouwing geconcentreerd rond openbaarvervoerknooppunten.
- Regionaal Geworteld: Lokale en regionale gemeenschappen spelen de hoofdrol, waarbij kleinschaligheid en verbondenheid centraal staan. Verstedelijking is verspreid over het land, met kleinschalige uitbreiding van grote steden en organische groei van kleinere steden en dorpen. Regionale zelfvoorziening is het streven.
De scenario’s zijn afgeleid van vier normatieve maatschappijbeelden die eerder door het PBL zijn gepubliceerd in het rapport “Oefenen met de toekomst”.
Elk scenario biedt een uniek perspectief op de toekomst van Nederland in 2050 en daarna. Het rapport benadrukt echter dat ondanks de ambitieuze doelen van duurzaamheid, er onvermijdelijk spanningen zullen zijn tussen de te maken keuzes. Het streven naar duurzaamheid is cruciaal, maar het behalen van dit doel zal in de praktijk uitdagend blijken.
In de uitwerking van de scenario’s worden per waardeoriëntatie verschillende antwoorden gegeven op de vragen ‘wat kan waar?’ en ‘wie doet wat?’. Het rapport biedt een gedetailleerd overzicht van de kenmerken van elk scenario en schetst het pad naar 2050, waarbij verschillende beleidskeuzes en ontwikkelingen worden belicht.
Dit rapport biedt een waardevolle bron van inzicht voor beleidsmakers en betrokkenen bij ruimtelijke planning, omdat het een breed spectrum van mogelijke toekomsten voor Nederland verkent en cruciale systeemveranderingen benadrukt die nodig zijn om duurzame ontwikkeling te bereiken.
De website “Vier scenario’s voor de inrichting van Nederland in 2050” die bij het rapport hoort, biedt een interactieve kaartviewer waarmee gebruikers de scenariokaarten, thematische kaartlagen en gebieden kunnen verkennen en vergelijken. Deze tool is ontworpen als een hulpmiddel voor beleidsmakers en andere belanghebbenden bij het leefomgevingsbeleid. Met behulp van de scenario’s kunnen gebruikers verschillende ruimtelijke opties verkennen, keuzes maken, prioriteiten stellen en mogelijke combinaties van elementen uit verschillende scenario’s bespreken. Daarnaast kunnen ze paden in de tijd uitzetten door opeenvolgende beleidskeuzes te bekijken in zowel robuust als adaptief beleid.
De interactieve kaartviewer op de website stelt gebruikers in staat om zowel overeenkomsten als verschillen tussen scenario’s en thematische kaartlagen te identificeren. Dit stelt beleidsmakers in staat om geïnformeerde beslissingen te nemen en strategieën te ontwikkelen die aansluiten bij de toekomstvisies die worden geschetst in het rapport.
Er is ook een podcastserie gemaakt over het project (door PBL zelf) die uit acht afleveringen bestaat en hier beluisterd kan worden.
Lees hier over de andere edities van de Ruimtelijke Verkenning:
RPB (2003): Scene; een kwartet ruimtelijke scenario’s voor Nederland
RPB, MNP en CPB (2006): Welvaart en leefomgeving, een scenariostudie voor Nederland in 2040
PBL (2010): Bestendigheid van WLO-scenario’s
PBL (2011): Ruimtelijke Verkenning 2011 – Nederland in 2040, een land van regio’s
PBL en CPB (2013): Welvaart en Leefomgeving – Horizonscan
PBL (2023): Ruimtelijke Verkenning 2023 – Vier scenario’s voor de inrichting van Nederland in 2050