Het rapport SURF Tech Trends 2023 biedt een uitgebreid overzicht van zes technologische gebieden en 29 trends die de toekomst van onderwijs en onderzoek vormgeven. In het rapport wordt ongeveer vijf jaar vooruit gekeken, dus tot 2028. SURF is de coöperatieve ICT-organisatie voor onderwijs en onderzoek in Nederland. Het doel van SURF is om onderwijs- en onderzoeksinstellingen te ondersteunen met betrouwbare, innovatieve ICT-voorzieningen en diensten. Het tech trends rapport is ontwikkeld om kennis en bewustzijn te vergroten over opkomende technologische ontwikkelingen die relevant zijn voor onderwijs en onderzoek.
De trends zijn geïdentificeerd door een combinatie van literatuuronderzoek (bijv. rapporten van Gartner en McKinsey) en input van experts binnen en buiten SURF. Het rapport gebruikt een STEEP-analyse (Sociaal, Technologisch, Economisch, Ecologisch, Politiek) om drijfveren te identificeren en legt een relatie tussen trends en publieke waarden via de WaardenWijzer. De WaardenWijzer, ontwikkeld door SURF en Kennisnet, is een referentiekader dat helpt om technologische trends en digitale transformatie te beoordelen en te sturen op basis van publieke waarden. Het Tech Trends 2023 rapport kijkt tot vijf jaar vooruit en biedt handvatten om trends naar een bredere maatschappelijke context te vertalen.
Hieronder worden de zes belangrijkste technologische gebieden en trends daarbinnen (en hun implicaties) uitgebreider beschreven:
1. Kunstmatige Intelligentie (AI)
AI is een van de meest invloedrijke technologieën van dit moment. Het rapport belicht meerdere trends binnen AI, zoals:
- Betrouwbare AI: De toegenomen afhankelijkheid van AI vereist dat modellen transparant, eerlijk en veilig zijn. Dit heeft implicaties voor de adoptie van AI in gevoelige domeinen zoals onderwijs, waar vertrouwen essentieel is.
- Gefedereerd leren: Een oplossing voor privacy- en dataproblemen, waarbij algoritmen worden getraind zonder toegang tot volledige datasets. Dit opent deuren voor samenwerking in sectoren zoals gezondheidszorg en onderwijs zonder dat privacy wordt geschonden.
- Efficiëntere AI-systemen: Door gebruik van technieken zoals inductieve vertekening worden AI-modellen energiezuiniger en kosteneffectiever. Dit draagt niet alleen bij aan duurzaamheid, maar maakt AI ook toegankelijker voor kleinere instellingen.
- Toegankelijke computing en modellen: Low-code/no-code AI-platforms democratiseren AI en maken het gebruik ervan mogelijk zonder uitgebreide technische kennis. Dit kan leiden tot snellere innovatie, maar brengt ook risico’s van afhankelijkheid van grote technologiebedrijven met zich mee.
Implicaties: AI heeft het potentieel om leerprocessen te personaliseren, administratieve lasten te verminderen en nieuwe manieren van onderzoek te introduceren. Tegelijkertijd moeten ethische overwegingen zoals bias en transparantie actief worden aangepakt.
2. Edge Computing
Edge computing verwijst naar gedistribueerde verwerking dichter bij de bron van gegevens, wat latency vermindert en efficiëntie verhoogt. Belangrijke trends zijn:
- Cloud-edge continuüm: Deze trend benadrukt de verschuiving van gecentraliseerde datacenters naar apparaten en sensoren aan de rand van netwerken. Het kan privacy verbeteren en energieverbruik verminderen, vooral in onderwijs- en onderzoeksomgevingen.
- Digitale tweelingen: Virtuele replica’s van fysieke systemen maken simulaties en analyses mogelijk zonder fysieke interventie. Denk aan het trainen van studenten in simulaties van energiecentrales of medische toepassingen.
- Realtime datastromen: Door verbeteringen in 5G/6G-netwerken kunnen gegevens in realtime worden geanalyseerd, wat bijvoorbeeld kan worden gebruikt om studenten te ondersteunen tijdens hun leerproces.
Implicaties: Edge computing kan het onderwijs toegankelijker maken door snelle en betrouwbare data-analyse. Het biedt ook mogelijkheden om onderzoek te versnellen, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg en logistiek, terwijl het uitdagingen rond databeveiliging met zich meebrengt.
3. eXtended Reality (XR)
XR combineert virtual, augmented en mixed reality en creëert nieuwe manieren om informatie te ervaren en leren te ondersteunen.
- Digitale bibliotheken: VR kan zeldzame archieven en middeleeuwse manuscripten virtueel toegankelijk maken, waardoor studenten een ervaring krijgen die anders onmogelijk zou zijn.
- Sociale interacties in XR: Virtuele leeromgevingen bevorderen samenwerking over geografische grenzen heen, maar brengen ook ethische uitdagingen met zich mee, zoals privacy en verslaving.
- Gefragmenteerd ecosysteem: De snelle ontwikkeling van XR-technologieën vraagt om standaardisatie en interoperabiliteit om wijdverspreide adoptie te vergemakkelijken.
Implicaties: XR kan een revolutie teweegbrengen in leren en onderzoek, vooral in technische vakken en kunstgeschiedenis. Het risico bestaat echter dat niet alle instellingen toegang hebben tot deze technologie, wat ongelijkheden kan vergroten.
4. Kwantumtechnologie
Hoewel nog in de beginfase, biedt kwantumtechnologie enorme kansen voor onderwijs en onderzoek.
- Kwantumcomputers in de cloud: Onderzoekers krijgen toegang tot geavanceerde rekencapaciteit zonder dat ze hardware hoeven te bezitten.
- Hybride kwantum-klassieke systemen: De combinatie van kwantum- en traditionele computing kan complexere analyses mogelijk maken, bijvoorbeeld in klimaatonderzoek.
Implicaties: Kwantumtechnologie kan doorbraken realiseren in simulaties en dataverwerking, maar vereist investeringen in infrastructuur en opleiding.
5. Netwerken
Het rapport benadrukt de rol van netwerken als ruggengraat van digitale transformatie:
- Next-generation netwerken: Intelligente en geoptimaliseerde netwerken ondersteunen geavanceerde toepassingen zoals AI en XR.
- Edge en campusarchitecturen: Netwerken worden steeds meer gedecentraliseerd, wat de afhankelijkheid van gecentraliseerde clouddiensten vermindert.
Implicaties: Slimmere netwerken verbeteren de betrouwbaarheid en snelheid van digitale diensten in onderwijsinstellingen, maar vragen om voortdurende upgrades en onderhoud.
6. Advanced Computing
Dit gebied richt zich op het oplossen van maatschappelijke problemen met digitale infrastructuur:
- Duurzame infrastructuren: Energie-efficiëntie wordt een kernfocus bij het ontwerpen van digitale systemen.
- Onconventionele paradigma’s: Neuromorfe computing en spiking neural networks bieden innovatieve benaderingen voor AI.
Implicaties: Advanced computing zal de capaciteit van onderwijs- en onderzoeksinstellingen vergroten om grote datasets te verwerken en complexe simulaties uit te voeren, terwijl de ecologische voetafdruk wordt verkleind.
De trendanalyse van SURF is degelijk en de opmaak van het rapport maak het zeer overzichtelijk en leesbaar. De gebruikte methode wordt duidelijk beschreven en is betrouwbaar. SURF heeft een duidelijke missie om innovatie in onderwijs en onderzoek te stimuleren. Hierdoor kan het rapport een zekere bias bevatten richting het promoten van technologische innovatie. Verder richt het rapport zich op technologische trends die relevant zijn voor de doelgroep (onderwijs en onderzoek). Andere mogelijke ontwikkelingen buiten deze focus blijven onderbelicht.