Bron: WTO Secretariat, “World Trade Report 2026: A Critical Juncture for the World Trading System” (15 september 2026)
De kern
Het jaarlijkse World Trade Report van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) wijkt dit jaar af van het gebruikelijke format. Waar de vlaggenschippublicatie normaal een specifiek thema behandelt, zoals kunstmatige intelligentie of inclusiviteit, kijkt de editie van 2026 terug op 80 jaar GATT en WTO en vraagt zich af waarom het systeem onder zo’n zware druk staat. WTO-directeur-generaal Ngozi Okonjo-Iweala noemt het “de meest ernstige periode van verstoring in 80 jaar”. Het rapport combineert die historische analyse met kwantitatieve scenario’s die laten zien wat er op het spel staat tot 2050.
Methode: welke methoden zijn gebruikt
Het rapport is opgesteld door WTO-economen onder leiding van hoofdeconoom Robert Staiger en gepresenteerd tijdens het WTO Public Forum op 15 september 2026. De methode bestaat uit twee lagen. Ten eerste een historisch-empirische analyse van 80 jaar multilaterale handel: hoe heeft het GATT/WTO-systeem gefunctioneerd, wat heeft het opgeleverd, en waar loopt het vast. Ten tweede een kwantitatieve scenarioanalyse, uitgevoerd met economische modellen die drie contrasterende toekomstpaden voor het mondiale handelssysteem doorrekenen ten opzichte van een basispad, met als tijdshorizon 2050.
Het rapport identificeert vier ontwikkelingen die het systeem het meest onder druk zetten: de spreiding van economische macht over meer landen, de groeiende diversiteit aan overheidsingrijpen zoals industriebeleid, de veranderende aard van handel door mondiale waardeketens, digitalisering, AI en de klimaattransitie, en oplopende geopolitieke spanningen.
Drie scenario’s voor 2050
Het rapport presenteert drie scenario’s voor de toekomst van het mondiale handelssysteem, elk doorgerekend ten opzichte van het basispad tot 2050:
- Versterkte multilaterale samenwerking: WTO-regels worden verstevigd via bredere markttoegangsafspraken, nieuwe multilaterale disciplines voor digitale handel en diensten, een breder lidmaatschap en een kader dat handelsopenheid afweegt tegen veiligheidsbelangen. Dit scenario levert een mondiale bbp-groei van 2,9 procent en een exportgroei van 17,9 procent op. Voor de minst ontwikkelde landen (LDC’s), die nu minder dan 1 procent van de wereldhandel vertegenwoordigen, zou de bbp-winst met 7,7 procent bijzonder groot zijn.
- Geo-gefragmenteerde wereld: handelssamenwerking organiseert zich rond geopolitieke blokken in plaats van rond het multilaterale systeem. Dit scenario resulteert in een daling van het mondiale bbp met 5,1 procent en van de wereldexport met 18,6 procent.
- FTA-wereld: multilaterale samenwerking wordt volledig vervangen door een netwerk van bilaterale en regionale vrijhandelsakkoorden, en de WTO houdt op te functioneren. Dit is het meest ingrijpende scenario, met een daling van het mondiale bbp van 6,9 procent en van de wereldexport van 26,9 procent.
Het verschil tussen het beste en slechtste scenario komt neer op 5 tot 10 procent van het mondiale reële bbp, met de grootste relatieve verliezen voor kleinere en armere economieën.
Belangrijkste bevindingen uit de terugblik
- Ondanks recente handelsmaatregelen loopt nog altijd zo’n 72 procent van de wereldwijde goederenhandel via de most-favoured-nation (MFN) tariefafspraken die de 166 WTO-leden hebben vastgelegd.
- Sinds 1995 heeft WTO-lidmaatschap de handel tussen leden met ongeveer 140 procent doen groeien, en landen die dieper hervormden bij toetreding groeiden sneller.
- Integratie in het multilaterale handelssysteem heeft sinds het midden van de jaren 90 bijgedragen aan een inhaalslag van lage- en middeninkomenslanden ten opzichte van rijke landen, voor het eerst sinds de Industriële Revolutie.
- De winst is ongelijk verdeeld: minst ontwikkelde landen vertegenwoordigen nog altijd minder dan 1 procent van de wereldhandel, Afrika minder dan 3 procent, en werknemers die in ontwikkelde economieën met importconcurrentie te maken kregen, zijn niet altijd voldoende ondersteund bij de aanpassing.
Interessante observaties voor toekomstverkenners
Vergeleken met Jim Dator’s vier archetypen valt op dat het scenario “Versterkte multilaterale samenwerking” het dichtst bij Continuation/Growth ligt: een voortzetting en verdieping van het bestaande systeem. “Geo-gefragmenteerde wereld”, met blokvorming langs geopolitieke lijnen, heeft trekken van Discipline: regionale machtsblokken die handel sturen via eigen regels. “FTA-wereld”, waarin de WTO ophoudt te bestaan en er geen centraal kader meer overblijft, ligt het dichtst bij Collapse, het scenario met het grootste economische verlies. Opvallend is dat er geen scenario is dat op Transformation lijkt, een fundamenteel ander soort mondiaal handelssysteem dan de bestaande varianten op multilateralisme, bilaterale akkoorden of blokvorming. Dat is een eigen interpretatieve lezing, geen classificatie die het rapport zelf hanteert, maar wel een blinde vlek die het waard is te benoemen: alle drie scenario’s zijn variaties op bestaande institutionele vormen, geen van alle verkent een radicaal andere ordening van mondiale handel, bijvoorbeeld gebaseerd op klimaatgrenzen, digitale platforms in plaats van staten, of regionale valutablokken.
Methodologisch is dit rapport een ongebruikelijke mix voor de database: het combineert een diagnostische, historische terugblik met kwantitatieve scenario-economie, vergelijkbaar met de aanpak van het Atlantic Council-rapport over de dreigende wereldvoedselcrisis, dat ook vier scenario’s kwantitatief onderbouwt. Het verschilt van het overwegend kwalitatieve risicoperspectief in het WEF Global Risks Report 2025, waarin geopolitieke fragmentatie eveneens als kernrisico wordt genoemd, maar niet in bbp-termen wordt gekwantificeerd.
Bron:
WTO, “World Trade Report 2026: A Critical Juncture for the World Trading System” (15 september 2026): wto.org
