Nederland in 2120 is een langetermijnvisie van Wageningen University & Research (WUR) uit 2019 op hoe een klimaatbestendig Nederland er over honderd jaar uit zou kunnen zien. De visie begon als een enkele kaart, getekend na ontwerp- en discussiesessies met onderzoekers, en is inmiddels uitgegroeid tot een landelijk consortium met 110 miljoen euro aan Nationaal Groeifonds-financiering en meerdere regionale vervolgvisies.
Aanleiding en opzet
Klimaatverandering, verstedelijking en biodiversiteitsverlies bepalen in toenemende mate de ruimtelijke inrichting van Nederland: een stijgende zeespiegel, extremer weer en een groeiende vraag naar voedselproductie. WUR zag behoefte aan een vergezicht dat deze factoren samenbrengt: hoe ziet een toekomstbestendig Nederland eruit als je puur naar deze fysieke randvoorwaarden kijkt, honderd jaar vooruit? Het antwoord is een integrale visie, opgesteld vanuit meerdere vakgebieden tegelijk: landbouw, biodiversiteit, duurzame energie, water en de circulaire economie.
Methode: een normatief vergezicht, geen scenarioverkenning
De kaart van Nederland 2120 is nadrukkelijk “geen blauwdruk, maar een denkrichting”, tot stand gekomen via ontwerp- en discussiesessies met WUR-onderzoekers uit verschillende disciplines, uitgewerkt in het rapport Een natuurlijker toekomst voor Nederland in 2120. Waar de meeste publicaties in deze database, zoals de Toekomstverkenning WLO van PBL en CPB, meerdere gelijkwaardige scenario’s naast elkaar zetten zonder daar een voorkeur voor uit te spreken, kiest WUR bewust voor een enkel, expliciet wenselijk toekomstbeeld: een Nederland waarin natuurgebaseerde oplossingen (nature-based solutions) centraal staan. In de typologie uit WRR-Verkenning 24, Uit zicht is dit een schoolvoorbeeld van “normatieve toekomstverkenning”: geen verkenning van meerdere mogelijke toekomsten, maar een expliciete keuze voor een gewenste richting, met als doel het maatschappelijk debat te voeden. Tijdshorizon: honderd jaar vooruit, tot 2120, aanmerkelijk verder dan de meeste publicaties in de database.
De visie: leven met water, natuur als basis voor ontwerp
De visie schetst, in de eigen woorden van WUR, vijf kernideeen: een klimaatbestendige en leefbare stad in 2120, leven met water in plaats van ertegen, natuur als basis voor ontwerp in plaats van sluitpost, een toekomstscenario dat keuzes in het heden inspireert, en samenwerking tussen mens en landschap. De bijbehorende kaart en animatie tonen onder meer drijvende woningen, hermeanderende beken in plaats van asfalt, en meer ruimte voor natuur in en rond de grote rivieren.
Van kaart naar consortium: NL2120
In 2023 ontving het consortium NL2120, inmiddels meer dan 25 partners uit wetenschap, overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties, een toekenning van 110 miljoen euro uit het Nationaal Groeifonds, met als ambitie om Nederland wereldwijd koploper te maken in de toepassing van natuurgebaseerde oplossingen. In 2024 won het samenwerkingsverband de Rotterdamse Grote Maaskantprijs voor deze visie op de toekomstige ruimtelijke inrichting van Nederland, met programmaleider Tim van Hattum (Klimaat, WUR) als centrale drijvende kracht en boegbeeld.
Doorontwikkeling: de 2120-collectie
Opvallend aan deze visie is hoe ze zich, van onderop, heeft verspreid naar regionale en lokale vervolgvisies die telkens dezelfde 2120-horizon en dezelfde natuurgebaseerde aanpak toepassen op een specifiek gebied:
- Arnhem in 2120: de stad van 2120, natuurlijk!
- Vallei en Veluwe in 2120: een watergestuurde regio
- Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen: een visie voor 2120
- Wageningen in 2120: gegronde stad van de wereld
- Het Gelderse Rivierengebied in 2120: leven met de rivier
- Bos in 2120: op weg naar een toekomstbestendig bos
- Imagining a nature-based future for Europe in 2120, de eerste opschaling van de aanpak naar Europees niveau
Interessante observaties voor toekomstverkenners
Omdat dit geen scenariostudie is maar een enkel wenselijk toekomstbeeld, is een vergelijking met Jim Dator’s scenario-archetypen hier niet aan de orde. Interessanter is het diffusiepatroon: een enkele, sterk visuele kaart die is gaan “leven” en op eigen kracht is nagevolgd door provincies, steden en zelfs een Europese variant, zonder dat daar een top-down opdracht van een ministerie aan ten grondslag lag, zoals bij de Ruimtelijke Verkenning-reeks van het PBL. Dat is een ander verspreidingsmechanisme dan het “beat”-effect dat WRR-Verkenning 24 beschrijft bij de vergrijzingsprognoses, waarbij instituten elkaars beeld onbedoeld versterkten. Hier is de herhaling juist bedoeld en omarmd: elke regionale 2120-visie citeert expliciet het origineel en bouwt er op voort, wat de kaart een bijna merkachtige status geeft binnen het Nederlandse ruimtelijke debat.
Voor toekomstverkenners is het interessant de vergelijking te maken met de PBL/CPB-reeks: waar WLO 2015 en WLO 2025 bewust beleidsarm en waardevrij blijven om bruikbaar te zijn in kosten-batenanalyses, kiest NL2120 juist voor een expliciete, wervende richting om het maatschappelijk debat te sturen. Beide zijn legitieme vormen van toekomstverkenning, maar met een tegengesteld doel: de een wil opties open houden, de ander wil een keuze inspireren.
Lees ook:
- WRR (2010): Uit zicht – Toekomstverkennen met beleid
- PBL (2025): Toekomstverkenning WLO
- PBL (2023): Ruimtelijke Verkenning 2023
Bron: Nederland in 2120 (WUR), rapport: Een natuurlijker toekomst voor Nederland in 2120 (NL), report: A nature-based future for the Netherlands in 2120 (EN)
